Deze lezing wordt door de NGV Zaanstreek-Waterland in samenwerking met het Gemeentearchief te Zaandam gorganiseerd, hierbij zal dieper worden ingegaan op het ontstaan van de bidprentjes en de veranderingen van de bidprentjes door de verschillende periodes heen.
Bidprentjes hebben hun oorsprong in devotieprentjes en zijn ontstaan in de eerste helft van de 17e eeuw in het Haarlemse klopjesmilieu, binnen de context van de Katholieke Reformatie. Het bidprentje was een ondubbelzinnige manier om het katholieke geloof uit te dragen. Omstreeks 1730 werden de eerste bidprentjes gedrukt. Van 1730 tot 1830 was Amsterdam het belangrijkste centrum voor bidprentjes. Na 1830 treffen we bidprentjes ook buiten Holland, o.a. in Brabant en Limburg aan.
In eerste instantie duur en op perkament, maar na ca 1850 kwam er mechanische massaproductie en komt het bidprentje binnen ieders bereik. In de lezing zullen de veranderingen van het bidprentjes door de tijd heen tot heden besproken worden, waarbij de prentjes en de teksten in de loop der tijd minder religieus zijn geworden, kleurrijker, van religieuze plaatjes of foto’s van de gestorvenen tot hele moderne voorkanten met allerlei thema’s zoals b.v. natuurfoto’s. Ook de teksten zijn veranderd van vaak standaard religieuze teksten of gedichten bij kinderen, tot hele persoonlijke teksten over de gestorvene. Tegenwoordig zijn het eerder gedachtenisprentjes dan bidprentjes.
Gegevens op bidprentjes, maar ook overlijdensadvertenties en geboortekaartjes geven hele nuttige informatie bij de start van een stamboom, vooral ook over de periode waarop de archieven gesloten zijn voor geboorte- en overlijdensgegevens. Gelukkig zijn er veel verzamelaars van deze gegevens, en zijn er diverse websites waar gegevens gevonden kunnen worden. In de lezing zullen er een aantal worden getoond. De Heemkundekring Helmond heeft ca 1,3 Miljoen bidprentjes fysiek in de collectie, grotendeels gekregen van de NGV. Scannen en indexeren van bidprentjes en overlijdensadvertenties om ze online toegankelijk te maken is een gigantisch karwei. De spreker heeft met hulp van zijn zoon (IT-er) een computerprogramma ontwikkeld om m.b.v. AI de scans automatisch te indexeren. Hij heeft in 2024 hiervoor de Schepperle Award gewonnen. Bijna alle bidprentjes zijn momenteel voor leden van de NGV toegankelijk, in Q1 2026 worden de laatste toegevoegd.
In de lezing zal tevens geprobeerd worden iets te vertellen over bidprentjes uit de regio NGV Zaanstreek-Waterland
