In het Duitse Burgsteinfurt woonden al sinds 1400 Pilatten op de Pilathof, die eigendom was van de adellijke familie aldaar. De Pilatten mochten de Hof van generatie op generatie pachten, tot die rond 1900 hun eigendom werd. In het begin van de 19e eeuw was het armoede in Burgsteinfurt en in de boerenomgeving van het nabijgelegen dorp Hollich waar Pilatten en Pilotten vandaan komen. Door industrialisering werden werknemers in de linnenindustrie overbodig. Boerderijen gingen over van vader op de oudste zoon. Jongere zoons moesten omkijken naar ander werk en woning.
Dat was niet gemakkelijk en zo besloten Jan Heinrich Pilat en Johann Pilat hun worteldoek met hun hebben en houden op te nemen en naar Friesland te wandelen. Jan Heinrich Pilat streek als linnenweversknecht neer in Metslawier. Daarna kwam Johann Pilat, hij werd wever, ook in Metslawier. Zo begon het verhaal van de Pilatten en Pilotten in Nederland, een verschuiving door de jaren heen van de Pilatten van Duitsland naar Friesland en omgeving. Waar in Duitsland nog een paar Pilatten wonen zijn in de loop van de tijd grote families Pilat / Pilot in en om Friesland ontstaan. Families met duidelijke roots, veelzijdig en creatief, van heerlijk gewoon tot lekker bijzonder.
Martha van der Zwaag is docent bij NHL Stenden Hogeschool / School of Design in Leeuwarden en docent Nederlands en geschiedenis bij VO Piter Jelles Impulse. Daarnaast heeft Martha een galerie De Kuiperij in beeldende kunst in Feankleaster / Veenklooster.
Sinds december 2025 is Martha voorzitter van de Stichting Pilatten en Pilotten. Deze stichting heeft ten doel het verzamelen en documenteren van gegevens, beeldmateriaal en gesproken materiaal over de geschiedenis van de Pilatten en Pilotten, met als doel publicaties mogelijk te maken; niet alleen voor de familie zelf, maar ook naar buiten toe, als herkenning door andere families.
De lezing is in het Nederlands. Belangstellenden zijn van harte welkom.