15 september 2026: Lezing door Tanja Wassenberg: ‘Quaataardige’ vrouwen in de achttiende eeuw. Tussen rebellie en rechtspraak.
Tanja Wassenberg is cultuurhistoricus en gespecialiseerd in vergeten levens uit het verleden. Ze brengt mensen tot leven die vaak buiten de schijnwerpers bleven, maar die juist veel te vertellen hebben over hun tijd.
In deze lezing gaat het over ‘Quaataardige’ vrouwen in de achttiende eeuw. Kwaadaardig – een etiket vol moreel oordeel en sociale veroordeling. Maar wie bepaalt dat? En wat blijft er over als je voorbij dat oordeel kijkt? Tanja deed onderzoek in Haarlem en Amsterdam en spitte daarbij in allerlei strafzaken waarbij vrouwen betrokken zijn.
In haar boek en in deze lezing reconstrueert zij de levens van vrouwen die terechtkwamen in rechtbanken, kerkers, schandpalen en tuchthuizen.
Het gaat om vrouwen die moorden pleegden, bedrogen, zich verzetten – en soms gewoon geen lieverdjes waren. Velen groeiden op in armoede of beklemmende familieomstandigheden, met nauwelijks ruimte om te ontsnappen. Anderen kozen bewust voor conflict, grensoverschrijding, hebzucht en eigen belang.
Oude rechtbankverslagen over chantagemeesteressen, dievegges en moorde-naressen maken duidelijk dat ook vrouwen goed voorbereide misdaden konden plegen en als crimineel zelfstandig in hun inkomen voorzien. Wat dreef hen tot hun daden en hoe keek de samenleving naar hen? Hun levensverhalen zijn rauw, menselijk en herkenbaar, en werpen licht op moraal, rechtspraak en overleven in een tijd vol sociale veranderingen. In de lezing worden de morele schaduwzones en schrijnende keuzes zichtbaar van vrouwen die zich – gewild of ongewild – buiten de regels plaatsten.
Aan de hand van archiefstukken en persoonlijke verhalen werpt Tanja Wassenberg een nieuw licht op de complexiteit van vrouwelijk handelen in een tijd van grote maatschappelijke veranderingen. Ze toont hoe dun de lijn was tussen overleven en misdaad, tussen slachtoffer en dader, tussen moreel falen en verzet, en maakt duidelijk waarom juist ook de minder fraaie kanten van het verleden onmisbaar zijn voor ons begrip van familiegeschiedenis.
Een lezing die schuurt en prikkelt.
.
Tanja Wassenberg (1959) is historicus en auteur. Ze is gepromoveerd op de biografie van het leven van de patriot, diplomaat en journalist Jacob Blauw (1759-1829). Van haar hand is verschenen Het walviskind, een familiegeschiedenis over de Nederlandse walvisvaart. In haar boek “Quaataardige vrouwen in de achttiende eeuw” (2025) verkent zij de levens van vrouwen die buiten de gebaande paden traden en in conflict kwamen met de wet.