Dinsdag 21 april 2026: Afdelingsledenvergadering en lezing “Rechtspraak van de Schepenbank”

Het voorjaar betekent dat het weer tijd is voor de halfjaarlijkse ledenvergadering. Zoals gebruikelijk starten we een half uurtje eerder, dus om 19:30 uur, zodat we daarna nog ruim de tijd hebben voor een lezing. De leden krijgen de agenda en de stukken van tevoren toegezonden.

Lezing: Rechtspraak van de Schepenbank

Spreker: Anton Neggers
Tijd: 20:00 tot 22:00 uur

Naast allerlei andere zaken die besproken worden in de ALV, is deze vergadering ook het moment waarop Anton Neggers afscheid neemt als voorzitter. Gelukkig blijft hij nog wel volop bij de vereniging betrokken. Anton wilde graag, als afsluiting van zijn periode als voorzitter een lezing geven. Het onderwerp ‘Rechtspraak van de Schepenbank’ is een thema dat naadloos aansluit bij zijn interessegebieden: rechtspraak, genealogie en familiegeschiedenis. In deze lezing wordt ingegaan op de schepenbank, die vóór 1795 het belangrijkste bestuursorgaan was van de dorpen en steden in de Meierij van
’s‐Hertogenbosch.
Schepenen waren bevoegd om als rechter op te treden. Maar niet elke schepenbank bezat dezelfde jurisdictie. Sommige hadden zowel de lage als de hoge jurisdictie. Dat betekent dat de schepenen zowel in civiele zaken als in criminele procedures konden vonnissen, en zelfs lijfstraffen en de doodstraf konden opleggen. “Sa lijff om lijff de ziel voor den duijvel; Ick sal Boxtel in brand steken” roept Henrick Haren alias van Seumeren, als hij in 1693 met eenen oproerigen en vrevelmoedigen geest op de publieke straat Michiel de Lavigne met een mes aanvalt. Hij wordt door de drossaard gearresteerd en voor de schepenbank van Boxtel aangeklaagd.
Al deze zaken en procedures zijn schriftelijk vastgelegd en vormen daarmee voor genealogen een prachtige bron van informatie. Je vindt ze in de civiele en criminele rollen, in de procesdossiers en in de adviezen van rechtsgeleerden in het schepenbankarchief van de diverse plaatsen van de Meierij.
Tussen al het juridisch jargon door schetsen ze een bijzonder beeld van het dagelijks leven in de zeventiende en achttiende eeuw. Behalve de achtergronden van de rechtspraak van de schepenbank komen in de lezing ook echte dossiers aan de orde. Ze gaan onder meer over caféruzies, defloratie, roddel en achterklap, onbetaalde rekeningen, bedelarij, alimentatie, echtscheiding, stroperij en diefstal. Over de katholieke en protestante notabelen, maar ook over de gewone mensen die genoodzaakt waren den wegh van Regt innen te gaan.

Schepenbank van Leuven

Lezing 19 mei 2026: “Vondsten op zolder” door Pieter Grootes

Tijdens deze lezing neemt Pieter Grootes ons mee langs de vondsten die hij op ‘zolder’ heeft gedaan. In eerste instantie zijn de voorwerpen ‘gewoon spullen’. Je kent ze van vroeger, ze hebben een sentimentele/emotionele waarde en weg-doen kan altijd nog. Maar elke genealoog komt op een punt waarbij hij of zij graag de ‘kale takken’ van de stamboom wil aankleden. En dan zijn deze bronnen ideaal.
Pieter toont een aantal zaken die hij zoal tegenkwam. Bijzonder is het huishoud-boekje uit 1912, wat een prachtig inzicht geeft in de inkomsten en uitgaven van een gezin in die tijd. Maar ook een ‘poesiealbum’, spelletjes, postzegel-verzameling en Verkade-albums vertellen over de hobby’s van de voorouders. Daarnaast bezit hij ook nog een camera uit 1915 met de daarbij horende glasplaten. Fotograferen was in die tijd nog niet een hobby die door iedereen werd uitgevoerd. Het bezitten en kunnen hanteren van een eigen fototoestel gaf de mogelijkheid om huiselijkere foto’s te maken. Een extra bron van informatie! Na de pauze gaat Pieter in op de geschiedenis van geluids-dragers. Wilde men muziek horen dan kon je naar een concert of je maakte zelf muziek. Hetzelfde voor nieuws: of je las de krant of je hoorde het ‘op straat’. De grammofoon maakte het mogelijk om op elk moment van de dag muziek te kunnen luisteren. De komst van de radio veranderde nog meer. Nieuws, verzuiling, Hilversum 3, zomaar wat termen die bij die tijd horen.

Ook qua apparatuur ging het hard. Waarschijnlijk zit er wel een geluidsdrager bij waar jij zelf mooie herinneringen aan hebt. Eentje waardoor jij jouw eigen muzieksmaak kon ontwikkelen.

Pieter weet in ieder geval wel waar zijn voorouders graag naar luisterden. Zij waren namelijk de trotse bezitters van een Edison Amberola 30, met daarbij een grote collectie wasrollen. Ook zo’n vondst op zolder!

En met een beetje geluk kunnen wij op deze avond naar enkele opnames luisteren.

16 juni 2026: “Een criminele lezing” door Simon van Wetten

Niemand kan zijn lot ontlopen. Dat geldt voor iedereen, de moderne mens, en dat was in de periode 1500‐1800 niet anders. Dat wil niet zeggen dat in die drie eeuwen er niemand was die het lot tartte. Integendeel. Dat lot tarten levert in het geval van het gemeentearchief Gemert‐Bakel ongeveer 10.000 dossiers in het crimineel‐ en civielrechtelijk archief op. In die duizenden processtukken treffen we ongeveer 40.000 mensen aan die het lot wél durfden tarten en uiteindelijk aan het kortste eind trokken. Niet zelden nam dat kortste eind de vorm aan van een gestropt touw, bungelend aan een galg.
Het rechterlijk archief biedt een verrassende, soms ook onthutsende en niettemin kostelijke inkijk in het leven van alle dag in een willekeurig Brabants dorp. Want al is in dit geval het Gemerts rechterlijk archief de bron, de gebeurtenissen die uit de oude dossiers opwellen zijn typerend voor het Brabantse plattelandsleven anno toen en laten ons kennis maken met de normen en waarden, zeden en gewoonten in de dorpse samenleving van destijds.
Simon van Wetten spreekt over de harde tijden van weleer, de activiteiten van een notoire paardendief in diens persoonlijk Rampjaar 1672, bekijkt de bedelbrieven van rondzwervende invaliden, laat ons kennis maken met Thijs met‐den‐crommen‐mond. Hij komt met een vervelende onthulling, biedt wat schokkende scènes uit een huwelijk, laat nu eens de dief de gelegenheid creëren, loopt een verliefde wolf in schaapskleren tegen het lijf, steunt de kerk door de pastoor te beledigen, laat de criminele gevolgen zien van een pestepidemie en doorloopt nog tientallen andere dossiers.

Simon van Wetten is historicus, medewerker van het Gemeente-archief Gemert‐Bakel en lid van de Heemkundekring ‘De Kommanderij Gemert’. Hij heeft al vele boeken op zijn naam staan en geeft, als oud‐docent, graag lezingen.

Simon van Wetten als dominee in ‘een crimineel verhaal’